Masalların sadece çocuklara ait olduğunu düşünüyorsanız, yanılıyor olabilirsiniz Dünyanın dört bir yanında, yüzyıllardır anlatılan yetişkin masalları; aşkı, bilgeliği, gücü ve erdemi semboller aracılığıyla işlerken, toplumların bilinçaltına da ayna tutar. Japonya’dan Arabistan’a, Türkiye’den Fransa’ya kadar birçok kültürde karşımıza çıkan bu hikâyeler; kadim bilgileri, arzuları ve korkuları yansıtan büyüleyici anlatılardır. Bu yazıda, farklı milletlerden yetişkinler için kaleme alınmış masal dünyalarına kısa bir yolculuk yapacağız. Gelin, uykudan önce ruhumuza dokunacak birkaç masal kitabını birlikte keşfedelim!

Türk Masalları – Naki Tezel (Türk Edebiyatı)

Alfa Klasik Yayınları

Bu kitap, Anadolu’nun kadim ruhunu taşıyan, ağızdan ağıza dolaşarak bugüne ulaşmış masalları bir araya getiriyor. Masalsı dili ve yalın üslubuyla, hem çocukluk anılarımıza dokunan hem de yetişkinlere de hitap eden güçlü bir anlatıya sahip. Bahsedeceğim tüm masal kitapları arasında beni en çok etkileyenlerden biri Naki Tezel’in derlediği bu eser oldu. Her bir masalda; halkın geçmişine, inançlarına, korkularına, mizah anlayışına ve hayal gücüne dair izler bulmak mümkün. Kara büyülerden bilge kadınlara, devlerden cinlere uzanan karakterlerle bezeli bu anlatılar, Türk halk anlatılarının zenginliğini ortaya koyuyor. Naki Tezel’in bu kitabı, kültürel değerleri ve doğaüstü unsurları ustalıkla harmanlayarak, zaman zaman karanlık ama bir o kadar da büyüleyici bir masal evreni yaratıyor.

Ezop Masalları – Aisopos (Yunan Edebiyatı)

Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

La Fontaine’in de ilham aldığı bir başka önemli masal yazarı ise Antik Yunanlı Ezop’tur. Ezop masalları, dünya masal geleneğinin yapı taşlarından biridir. Karınca ile Ağustos Böceği, Kaplumbağa ile Tavşan gibi herkesin aşina olduğu hikâyeler aslında Ezop’un anlatılarından günümüze ulaşmıştır. Kısa ve öz anlatımıyla dikkat çeken masalları, bir ders ya da evrensel değerle sona erer.

Rivayetlere göre Trakya kökenli olan Ezop, bir köle olarak Delfi şehrine gönderilmiş. Burada halkla yaşadığı anlaşmazlıklar sonucu tapınaktaki kutsal eşyaları çalmakla suçlanmış ve sonunda bir uçurumdan atılarak trajik bir şekilde öldürülmüştür. Ancak bu son, anlatılarının değerini gölgeleyememiş ki hala günümüzde masalları dilden dile dolaşmaktadır. Bu yönüyle hem çocuklara hem de yetişkinlere hitap eden evrensel anlatılar arasında yerini alır.

Binbir Gece Masalları (İran-Arap Edebiyatı)

Yapı Kredi Yayınları

Binbir Gece Masalları’nın kökeni Hindistan, İran ve Arap dünyasının kadim kültürlerine dayanır. ‘”Alaaddin’in Sihirli Lambası”, “Şehrazat ve Şehriyar”, “Ali Baba ve Kırk Haramiler” gibi öyküler, bu külliyatın en bilinen eserleridir. Bu masallar, eğlenceli olmalarının ötesinde; toplumun değerlerini, korkularını, hayallerini ve insan psikolojisini de yansıtır. Anlatım biçimi ve taşıdığı edebi derinlik açısından, Türk masallarıyla güçlü benzerlikler gösterir. 

Masalların merkezindeki anlatıcı olan Şehrazat, zekâsı ve hikâye anlatma gücüyle yalnızca kendi hayatını kurtarmakla kalmaz, aynı zamanda bilgeliğin ve kadın anlatıcının gücünü simgiler. Bu yönüyle Binbir Gece Masalları, klasik edebiyat içinde kadın anlatıcının öne çıktığı nadir eserlerden biridir. Eserde aşk, ihanet, sadakat, kader, intikam ve adalet gibi evrensel temalar, etkileyici ve katmanlı anlatımlarla işlenir.

Masallar – La Fontaine (Fransız Edebiyatı)

Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları

La Fontaine, 1668-1694 yılları arasında kaleme aldığı masallarla yalnızca çocukları değil, dönemin yetişkinlerini de derinden etkileyen bir yazar olmuştur. Fransa’da XIV. Louis’nin hüküm sürdüğü mutlak monarşi döneminde yaşamış olan La Fontaine, masallarında toplumsal eleştirilere yer vermekten çekinmemiştir. Hayvanlar aracılığıyla insanların zaaflarını, adaletsizlikleri ve sosyal çelişkileri ustalıkla ortaya koyar.

La Fontaine’i diğer masalcılardan ayıran en belirgin özellik, didaktik öğeleri şiirsel bir anlatımla sunabilmesidir. Masallarında mizahi bir dil kullanırken, aynı zamanda okuyucuyu düşündüren güçlü mesajlar verir. Bu yönüyle La Fontaine’in masalları sadece çocuklara değil, yetişkinlere de hitap eder.

Masallar – Hermann Hesse (Alman Edebiyatı)

Can Yayınları

Hermann Hesse’nin Masallar kitabındaki öyküler, geleneksel halk masallarından oldukça farklıdır. Şimdiye kadar bahsettiğim masal kitaplarının çoğu toplumun ahlaki değerleri üzerine öğütler verirken, Hermann Hesse’nin anlatıları daha çok ruhsal yolculuk, benlik arayışı ve ölüm gibi temaları felsefi bir üslupla işler. Bu masallar, gerçekçi bir anlatımdan ziyade daha çok mistik bir rüya okuyormuş hissi verir.

Kitapta beni en çok etkileyen iki masal, insanın kendini varoluşsal düzeyde sorgulamasını ele alıyor.  “Faldum” ve “Augustus” masallarında yer alan karakterler, insanın bireysel tekâmül sürecini temsil ediyor.  Bu kitabı konusu itibarıyla sadece yetişkinlerin içsel dünyasına ışık tutan bir tür modern alegori olarak görmek mümkündür. 

Masallar Yalnızca Çocuklara Değil

Şimdilik bu beş kitaba değinmiş olsam da, İskandinav, Hint, Japon ve Grimm masalları gibi yetişkinlere hitap eden pek çok seçenek mevcut. Okumak isteyenler bu alternatifleri de değerlendirebilir.