Önceki yazımızda, Kristin Neff’in Self-Compassion kitabından yola çıkarak öz şefkat kavramına değinmiştik. Kendimize daha anlayışlı davranmamız gerektiğini artık biliyoruz; ancak hata yaptığımızda, yorulduğumuzda ya da kendimizi yetersiz hissettiğimizde eski alışkanlıklarımıza dönmek daha kolay gelebiliyor. Peki öz şefkati günlük yaşamda nasıl uygulayabilir ve zamanla bir alışkanlığa nasıl dönüştürebiliriz?
Hiç kendine, sevdiğin bir insana davrandığından daha sert davrandığını fark ettin mi? Bir arkadaşın hata yaptığında onu anlamaya çalışırken aynı hatayı sen yaptığında kendini suçluyor musun? Başkalarının dinlenmeye ihtiyacı olduğunu kabul ederken kendi yorgunluğunu görmezden geliyor musun?
Çoğumuz başkalarına, özellikle sevdiklerimize karşı anlayışlı olabiliyoruz. Ancak konu kendimiz olduğunda aynı anlayışı göstermek kolay olmuyor. Peki, kendimize böyle davranmak bizi gerçekten istediğimiz potansiyelimize ulaştırıyor mu? Yoksa ihtiyacımız olan desteği kendimizden esirgemek, daha ileri gitmemize veya daha iyi hissetmemize engel mi oluyor?
Öz Şefkat Neden Önemlidir?
Öz şefkat, kendimizi yargılamadan kabul etmek ve zor zamanlarda kendimize anlayışla yaklaşmaktır. Hatalarımızı, eksikliklerimizi ve acılarımızı inkar etmeden kendimize destek olabilmektir.
Psikolog Kristin Neff’in çalışmalarında öz şefkat üç temel boyutta ele alınır: kendine nazik olmak, ortak insanlık duygusu ve bilinçli farkındalık.
Kendine nazik olmak, hata yaptığımızda kendimizi aşağılamak yerine anlamaya çalışmaktır.
Ortak insanlık duygusu; hata yapmanın, zorlanmanın ve hayal kırıklığı yaşamanın yalnızca bize özgü olmadığını hatırlamaktır.
Bilinçli farkındalık ise duygularımızı bastırmadan, kendimizi onlarla tanımlamadan sadece onları fark edebilmektir.
Örneğin “Ben başarısızım” demek yerine “Şu anda başarısızlık hissediyorum ve bu beni üzüyor” diyebiliriz. Böylece yaşadığımız bir deneyimi bütün benliğimiz hakkında verilmiş bir hükme dönüştürmeden, bu durumun geçici olduğunu fark edebiliriz.
Öz şefkat, kendimizi olduğumuz gibi kabul ederken gelişime ve değişime ihtiyacımızı da görebilmektir.
Öz Şefkat Geliştirmek Neden Zor?
Bazen kendimize karşı sert davranmanın bizi daha başarılı, kontrollü veya disiplinli yapacağına inanıyoruz. Kendimizi eleştirmezsek hatalarımızı tekrarlayacağımızı, dinlenirsek geride kalacağımızı düşünüyoruz. Oysa kendimize şefkat göstermek, sorumluluklarımızdan kaçmak anlamına gelmiyor.
Bir hedefimize ulaşamadığımızda kendimizi yetersiz ilan etmek yerine neyin işe yaramadığını düşünmeliyiz. Bir alışkanlığı değiştirmekte zorlandığımızda kendimizi suçlamak yerine bizi zorlayan koşulları anlamaya çalışmak o değişimi daha da kolaylaştırır.
Kendimize şu soruyu sorabiliriz:
“Kendime daha fazla yüklenmek mi, yoksa ihtiyacımı ve hislerimi anlayıp yeni bir yol bulmak mı bana yardımcı olacak?”
Öz şefkat üzerine yapılan araştırmalar, öz şefkatin daha düşük stres ve kaygı belirtileriyle ve daha iyi psikolojik iyilik haliyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Kendimize anlayışla yaklaşmak, zor deneyimlerle baş ederken kendimizi yalnızca suçlamaya odaklanmamamıza yardımcı olabilir.
Çünkü değişmek için kendimizden nefret etmemiz gerekmez. Aksine değişim veya gelişim için kendimizi sevmemiz şart.
Öz Şefkati Günlük Hayatta Nasıl Geliştirebiliriz?
Öz şefkat, günlük hayatımızdaki küçük adımlarla geliştirebileceğimiz bir beceridir.
- İç sesini fark et. Kendini eleştirdiğinde, aynı durumda sevdiğin birine ne söyleyeceğini düşün.
- Duygularına izin ver. Üzgünken hemen mutlu olmak, korkarken hemen cesur hissetmek zorunda değilsin. Kendimizi daha iyi anlamamız için duygularımızın dışa vurumuna izin vermemiz gerekir.
- Kendine gerçekçi beklentiler koy. Her şeyi aynı anda başarmaya çalışmak yerine ihtiyaçlarını ve içinde bulunduğun durumu gerçekçi düşünceler ile değerlendir.
- Dinlenmeye izin ver. Dinlenmek seni geriye atmaz ve kazanman gereken bir ödül değildir. Bazen isteklerimize ulaşmak için soluklanmamız gerekir. Tatile giderken verdiğin kahve molalarını düşün.
- Hatalarından öğren. Kendini suçlamak yerine “Bu deneyimden ne öğrenebilirim?” diye sor. Kendini suçlamak değil, kendini anlayarak farklı yollar bulmak hatalarından ders almana yardımcı olur.
Unutma, bunların hepsini bir anda yapmak zorunda hissetmek de kendine karşı yaptığın bir haksızlık olacak. Kendine şefkat göstermeyi öğrenmek de zaman ve sabır gerektirir.
Kendine Daha İyi Davranmak İçin Bugün Ne Yapabilirsin?
Bugün kendine karşı nasıl bir tutum sergilediğini düşün.
Bir hata yaptığında kendini suçladın mı? Yorulduğun halde kendini çalışmaya zorladın mı? Başkalarının ihtiyaçlarını düşünürken kendi ihtiyaçlarını erteledin mi?
Belki bugün kendine biraz daha anlayışlı davranabilirsin. Bir hata yaptıysan kendini cezalandırmak yerine ne öğrenebileceğine bakabilir, yorulduysan dinlenmek için kendine izin verebilirsin.
Unutma, kendine şefkat göstermek, kendini olduğundan farklı biri haline getirmek değil; olduğun kişiye de anlayışla yaklaşabilmektir.
Bugün kendine şu soruyu sor:
“Şu anda en çok neye ihtiyacım var ve kendime bu konuda nasıl destek olabilirim?”
Belki de kendin için yapabileceğin en güzel şey, her zaman daha fazlasını yapmaya çalışmak değil; bazen kendine biraz daha nazik davranmaktır.
Bir Cevap Yazın